dit is de website van henk en zwaan staal

U kijkt naar foto's uit onze verzameling betreffende de aardappelmeelfabriek "Oostermoer" (en omgeving). Aanvankelijk is de fabriek officieel gevestigd in de Gasselternijveenschemond. Hier en daar is een stukje geschiedenis beschikbaar.


(1)Fabriek 1903

Deze pagina is in bewerking en wordt nog uitgebreid.

De foto hierboven geeft de situatie enige jaren na het gereedkomen van de fabriek weer. Links, het lage puntdak, is de machinekamer; de twee gebouwen met puntgevel ernaast herbergen de eigenlijke fabriek. Er is slechts een simpele installatie voorhanden die de aardappels vanuit de pramen de fabriek binnenvoert. Het langwerpige gebouw in de lengte langs het kanaal is de meelloods. De foto is waarschijnlijk buiten de campagne-periode genomen gezien de afwezigheid van schepen en pramen in het kanaal. Rechts zien we de karakteristieke gevel van de direkteurswoning. Uiterst links nog juist een fragment van de voorkant van het etablissement van Kruijer op de hoek van de weg naar de Gasselterboerveenschemond.
Aan de linkerkant van het kanaal herkennen we duidelijk het scheepsjagerspad achterlangs de bomen en de in 1866 gereed gekomen klinkerstraatweg van Gasselternijveen naar Stadskanaal. De verkeerssituatie is in het bgin van die eeuw totaal anders als wij tegenwoordig gewend zijn. We lezen in "Pet's krant" 16 april 1920:

Raadsverslag 16 april 1920........
Vaststelling strafvordering tot beperking van de snelheid van auto's en motorfietsen. B&W stellen voor 20 km/uur. Op een voorstel van den heer Salomons jr. wordt besloten dit te beperken tot 15 km per uur. De volgende gedeelten zullen worden beschouwd als "kom". Grens Stadskanaal tot J. Meijer, buurt boterfabriek, vanaf R.Wichers Hzn. geheel Gasselternijveen en dorp Gasselte. Vrachtauto's mogen niet zwaarder belast zijn dan 1500 kg. en moeten de bruggen beleggen met posten van 40 x 10 cm.

De gigantische vrachtwagens die tegenwoordig aardappels afleveren bij de Avebe fabriek "Oostermoer" hebben gemiddeld een laadvermogen van 35 ton en rijden 80 km. per uur ........

Hieronder de situatie een kleine honderd jaar later en nog steeds wordt aan modernisering en uitbreiding gewerkt.

(517)Situatie 1990

Aardappelmeelfabriek "Oostermoer".
"De kurk waarop de Veenkolonin drijven" werd de aardappel ooit genoemd.

Min of meer gelijk-op met het graven en gereedkomen van de Gasselternijveenschemond, de verbinding tussen Gasselternijveen en het nieuw-gegraven Stadskanaal, grofweg tussen 1800 en 1850 komt in deze streken de industrialisatie sterk op. Het zijn allemaal fabrieken die gericht zijn op de verwerking van de produkten van de veenkoloniale boerenbedrijven als graan en stro, aardappelen, suikerbieten en melk.
In dezelfde periode is de stoom-aandrijving sterk in opkomst; we zien bijvoorbeeld een aantal korenmolens die worden aangepast voor stoomaandrijving, waarbij de beschikbaarheid van turf als stookmateriaal natuurlijk een voordeel is. In aanvang worden deze fabrieken door particuliere ondernemers gesticht, rond 1890-1900 komt de coperatieve gedachte sterk op.
Als voorbeeld van een particuliere aardappelmeelfabriek in de Mond zagen we de geschiedenis van "de Nijverheid" vraan in de Gasselternijveenschemond.
Het particuliere systeem heeft voor de boeren/aardappeltelers een belangrijk nadeel. Het tijdstip van afleveren van de aardappels wordt door de fabriek bepaald. De boer wil graag zo vroeg mogelijk in het seizoen leveren. Het land is dan begaanbaar en men heeft geen last van vorst. De particuliere fabrikanten traineren de boeren echter waardoor deze uiteindelijk bereid zijn een lagere prijs te accepteren om maar te kunnen leveren. In kranten-artikelen wordt hierover veelvuldig verslag gedaan. Zo rond 1890 verschijnen ook veel artikelen over de opkomst van de coperatieve gedachte en de plannen van de boeren om eigen fabrieken te stichten.

 Klik hier    voor een aantal krantenartikelen betreffende "Oostermoer" uit die periode.

Zoals ook uit de krantenartikelen blijkt wordt bij Koninklijk Besluit van 3 November 1902 de oprichting van de Naamloze Vennootschap Aardappelmeelfabriek "Oostermoer" te Gasselternijveenschemond, gemeente Gasselte goedgekeurd. De akte van oprichting werd op 22 November 1902 opgemaakt door mr. M.A. Vroom, notaris te Stadskanaal.
Het maatschappelijk kapitaal der N.V. bedraagt hfl. 150.000,- waarvoor 1500 aandelen op naam beschikbaar zijn. n aandeel geeft de eigenaar/boer het recht op levering van maximaal 200 hectoliter aardappelen per campagne.
Bij de oprichting in 1902 waren 918 aandelen geplaatst. Niet alle aandeelhouders waren boer of landeigenaar, ook de cafhouder, dokter, kassier van de boerenleenbank, timmerman of schilder namen aandelen.

 Klik hier    voor een lijst van aandeelhouders in 1902.

Het eerste bestuur bestaat uit de heren:
(2)Klaas Blaauw Jan Kruit, Tweede Dwarsdiep
Jan Huges, Gasselte
Willem Wolthuis, Gasselternijveen
Jan Hogenesch, Gasselterboerveen
Eildert Slim, Stadskanaal
Garrelt Schuringa, Stadskanaal
Jelle Berg, Stadskanaal
Roelf Sol, Drouwenermond
Berend Drenth, Drouwenermond

We zien rechts een foto van Klaas Blaauw. Hij was vanaf de oprichting de drijvende kracht om iets van deze toch wel grote onderneming te maken. Op 15 maart 1928 vierde Klaas Blaauw zijn 25-jarig jubileum als direkteur van "Oostermoer" gelijktijdig met het 25-jarig bestaan van de fabriek. Er werd een personeelsreis met bussen georganiseerd. Verderop in dit hoofdstuk vindt u daarvan een foto. In Pet's krant van 17 Maart 1938 wordt melding gedaan van het feit dat Klaas Blaauw dan reeds 35 jaar in funktie is als opzichter-bedrijfsleider.


De omgeving waar de fabriek zal worden gebouwd.

Aanvankelijk is er sprake van dat de fabriek gevestigd zal worden in de Gasselterboerveenschemond ofschoon hierover geen overeenstemming in het bestuur is. Roelf Slim, landbouwer in de Boerveenschemond, tekent bezwaar aan.Zijn paarden zullen van streek raken door de drukte die (2)Kaartfragment 1889 een fabriek veroorzaakt, waardoor hij ongelukken voorziet. Een gedeelte van de wijken bij plaats nummer 8 en 9 moet dienen als aan- en afvoerkanaal voor de schepen. Uiteindelijk wordt niet voor de Gasselterboerveenschemond als vestigingsplaats gekozen. In een vergadering op 24 Augustus in 't logement van Meertens, op de hoek van het Tweede Dwarsdiep in Gasselternijveenschemond valt het besluit. Er zal een coperatieve boeren-aardappelmeelfabriek worden gebouwd nabij het Nieuwgraven op een stuk land van plaats nummer 48 en 49 tegenover de weg (nu ingang Tuinstraat Dideldomweg) naar de Gasselterboerveenschemond. Op bijgaand kaartfragment uit 1889 (ter orientatie; richting Gasselternijveen links; richting Stadskanaal rechts) zien we de plek waar de fabriek zal worden gebouwd. Links-onder op het kaartfragment (2) zien we de kadasternummers 2416 en 1335 met de woning met nummer 910. Vr deze woning ligt een draaivonder (DV). Het was het huis en erf van Hendrik Sloots, later eigendom van Jan Boelken Bakker, op het kopeinde van plaats nummer 48 en werd voor de bouw van de fabriek afgebroken. Ernaast, bij nummer 3114 zien we de scheefgeplaatste hellingschuur, behorend bij de scheepswerf van Bok. Het huisje 913, eigenaar Harm van der Veen, later Jan J. Theissens wordt bewoond door scheepstimmerman Jan Gabes Schuitema, daarna door de familie Bok, ook werkzaam in de scheepsbouw. Het kleine huisje bij nummer 1025 ernaast is eigendom van Klaas Salomon Salomons; het wordt veel later bewoond door Hindrik Kamps (zie foto (112) hieronder). Op de foto is ook nog een stukje van huis 913 zichtbaar. (112)Huisje Kamps Aan de wegkant zien we naast 2667 (waar later het kantoor van de fabriek zou verrijzen) het weggetje (nu ingang Tuinstraat-Dideldomweg) naar de Gasselterboerveenschemond. Op de hoek zien we het perceel met twee kleine en n groter gebouw het caf van Kruijer waar ook af en toe door het bestuur werd vergaderd.
Helemaal rechts op het kaartfragment zien we de brug (HDB), een Houten Draai Brug, die toegang geeft tot de weg langs het "Nieuwgraven", richting "de Blokken" en de Drouwenermond (Nieuw Drouwen). (x9)Huisje Lutjes Hiernaast zien we de andere huisjes die naast de fabriek stonden. Het huis vraan (nummer 913 op het kaartfragment) werd na de families Schuitema en Bok bewoond door Roelof Drenth en in de vijftiger jaren door het gezin van Geert Lutjes. Het werd in 1968 afgebroken. Zoals alle bewoners(x10)Huisje Lutjes van deze drie huisjes werkte Geert Lutjes (en een aantal van zijn zoons) op Oostermoer.
Hiernaast zien we het huisje nogmaals op de foto, kort voor de afbraak. Het kleine arbeidershuisje wat op de foto rechtsboven drachter zichtbaar is werd bewoond door het gezin van Roelof Pekelder en door Assenberg, timmerman bij "Oostermoer". Op de hoek zien we een (besneeuwde) kolenhoop, bestemd voor het stoken van de stoommachine.
Op de foto hierboven het huisje (1025 op het kaartfragment) dat dr weer naast stond; op deze foto, rechts zichtbaar, nog juist een gedeelte van het huisje van Roelof Pekelder. We zien moeder Kamps met dochtertje Annie (trouwt later met Jans Schut) en zoontje voor het huisje poseren. Vr het gezin van Hindrik Kamps woonde hier de familie Hendrik Oost, drvoor waarschijnlijk W. Booikens. De foto geeft een duidelijk beeld van de eenvoud van de arbeidershuisjes die overal in onze omgeving gebouwd zijn en waar soms hele grote gezinnen, zonder licht en stromend water, zonder slaapkamers, zonder sanitaire voorzieningen, zonder geisoleerde muren of dak, werden grootgebracht. Dit huisje werd vr de oorlog afgebroken en is dus op de foto rechtsboven niet meer te zien.


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
terug naar het begin van deze rubriek


De bouwvakkers en technici die de fabriek bouwden 1903

(x11)Bouwers fabriek

(x11) Op deze (enigzins beschadigde) foto zien we de vaklieden en technici die de fabriek bouwden in 1903. Uiters links staat een jonge direkteur Klaas Blaauw. Op de lei staat "Fabriek Oostermoer 1903". De meesten hebben demonstratief een stuk gereedschap voor de borst of op schoot om duidelijk te maken wat hun vakgebied is. We zien steeksleutels, tangen, hamers, stukadoors-gereedschap. Rechts vooraan een timmerman; de mannen in de witte kleding zijn waarschijnlijk stucadoors en schilder.


Aanzicht in wintersfeer van de gebouwen na het gereedkomen van de bouw van "Oostermoer" in 1903. We kijken naar de turf-voorraadschuur en de eerste (kleine) machinekamer.

(513)Origineel aanzicht eerste machinekamer

(513) Op de foto de situatie na het gereedkomen van de fabriek medio 1903. De foto is in de winter gemaakt, getuige de sneeuwlaag, en er is dus weinig aktiviteit buiten. We zien links de turf-voorraadschuur, met daarvoor in een rijtje gereedstaand de kruiwagens met turf om de stoomketel te stoken. We zien dat de sneeuw op de daken van fabriek en machinekamer is weggesmolten. De bewoners van het voor de wal liggende schip poseren graag voor de fotograaf. Waarschijnlijk zal er meel vervoerd moeten worden om deze tijd van het jaar, maar dan zal het verladen waarschijnlijk verderop aan de kade bij de meelloods rechts gebeuren, en waar kan je 's winters beter liggen dan in de buurt van een grote turfvoorraad?......


Achterkant van de gebouwen na het gereedkomen van de bouw van "Oostermoer" in 1903.

(121)Achterkant fabriek 1903

(121) Op deze foto de situatie aan de achterkant van de fabriek, evenals de vorige foto, kort na het gereedkomen van de gebouwen genomen. We zien rechts de fabriekspijp, een klein stukje van de machinekamer en de achterkant van de turfloods. Linksvoor zien we de werkzaamheden in de "korries", de restanten van het produktieproces, aardappelvezels die in dit soort grote bassins werden opgeslagen. Aan de lucht oxideerde en verzuurde deze massa, wat gepaard ging met "enige" geur. Anderen zullen van stank spreken. Na verloop van tijd was de massa "uitspit-baar" en werd dan verkocht als veevoer. Aanvankelijk werd daadwerkelijk met schop en kruiwagen gewerkt en werd de pulp met paard en wagen afgevoerd; later werd dit gemechaniseerd en vond het transport plaats per vrachtwagen. Meermalen gebeurde het dat de klep van de vrachtwagen niet goed sloot, of lossprong, waardoor de openbare weg versperd werd door de stinkende blubberachtige substantie (en soms de Brandweer te hulp moest komen om de straat schoon te spuiten).

Herbouw en uitbreiding machinekamer.

(120)Uitbreiding machinekamer

(120) De uitbreiding van de produktie was oorzaak dat er meer energie nodig was, waardoor men genoodzaakt was de machinekamer drastisch uit te breiden. Het oude gebouwtje werd gesloopt en door de firma gebroeders Mulder uit Stadskanaal werd een nieuwe machinekamer gebouwd. Het silhouet van de twee extra puntgevels die hierdoor ontstonden is tot in de zestigerjaren blijven bestaan.
Uiterst links zien we nog juist een deel van de oude meelloods die aan de andere kant van de Hellingwijk stond. Er was een luchtbrug vanuit de fabriek, over het water, naar de loods aanwezig.

Dit is de website van henk en zwaan staal                                     U kunt reageren via mail: henkenzwaanstaal@hetnet.nl
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek Oostermoer
terug naar het begin van deze rubriek

Groepsfoto omstreeks 1910 van het vaste personeel, poserend tussen de gebouwen,
waarschijnlijk naast de machinekamer.

U kunt objecten op de foto's met de muis aanwijzen waarna informatie verschijnt.
personeel Oostermoer omstreeks 1910   foto nr. om002

De eerste groepsfoto van het personeel. Ze poseren waarschijnlijk in de schaft, want ze hebben hun werkkleren aan. Links zien we een aantal personen die duidelijk in de meelloods werkzaam zijn gezien hun "be-meelde" uiterlijk.

De persoon met de "opzichterspet" en vest/overhemd, Roelof Pekelder, zal inderdaad de chef geweest zijn. Middenvoor, J. Overberg, is waarschijnlijk de machinist of onderhoudsman, gezien de steeksleutel die hij demonstratief draagt.

De volgende namen zijn bekend: Jantinus Aalders, K. Bokhorst, Dost, B. Schuiling, H. Bok, H. Tonkens, H. Waldijk, Spier, Roelof Pekelder, Lubbartus Groefsema, Jakob (Jop) Danils, later koetsier op de lijkkoets bij de begrafenisvereniging, R. Thieuwes, H.Hadders, J. Roossien, Pronk, Willem Koops, J. Eefting, J. Overberg, H. Kruize, Geert Remmelts (uit Drouwen, de vader van Hindrik Remmelts, chauffeur van de melkfabriek)

Dit is de website van henk en zwaan staal                                     U kunt reageren via mail: henkenzwaanstaal@hetnet.nl
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek Oostermoer
terug naar het begin van deze rubriek

Groepsfoto omstreeks 1930 van het vaste personeel, poserend naast de machinekamer.
U kunt objecten op de foto's met de muis aanwijzen waarna informatie verschijnt.
personeel Oostermoer omstreeks 1930   foto nr. om002

Een groepsfoto van het personeel van Oostermoer, omstreeks 1930 gemaakt naast de machinekamer. Op de rechterkant van de foto kunnen we nog net voorbij de muur de grijperinstallatie zien.

Er zijn drie personen met redelijke zekerheid herkend. Vóóraan liggend met drinkkruikje is Jacob (Jop) Daniëls, de latere koetsier van de lijkwagen van de begrafenisvereniging. Boven zijn hoofd staat met licht overhemd Lubbartus Groefsema.
Zittend, de tweede van rechts is Geert Remmelts uit Drouwen. Hij is de vader van Hindrik Remmelts, de chaufeur van de melkfabriek.

Wie helpt ons met de rest van de namen?



De crisistijd volgend op de Eerste Wereldoorlog in de jaren 1920/1930 ging ook niet aan de "Oostermoer" en "Ons Belang" voorbij.

In Pet's krant wordt in die tijd geregeld bericht over sociale onrust, stakingen en dergelijke bij de fabrieken in de Gasselternijveenschemond.

11 October 1923 - Vrijdagavond 10 uur heeft een groot gedeelte van het personeel van de aardappelmeelfabriek "Oostermoer" alhier het werk neergelegd. Wat de eigenlijke oorzaak van het conflict is konden we niet gewaar worden. Hoogstwaarschijnlijk is het een solidair verklaring met de andere stakende werklieden. Reeds 1400 arbeiders in deze industrie staken thans.
De fabriek blijft draaien met behulp van de aandeelhouders. Naar men zegt zal dag en nacht weer gewerkt worden. Een drietal arbeiders zijn door het bestuur ontslagen en deze zullen met 14 dagen uit hun woning worden gezet. 't Is werkelijk te hopen dat deze strijd niet verscherpt wordt, maar dat spoedig een oplossing gevonden wordt. Bij de fabriek blijft alles rustig.

 Klik hier    voor meer krantenartikelen betreffende "Oostermoer" en "Ons Belang" uit die moeilijke periode.


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
terug naar het begin van deze rubriek


Aanzichten van de fabriek door de jaren heen.(1906)

(132)Aanzicht 1906

(132) Aanzicht 1906. Een fraaie "ingekleurde" ansichtkaart, zoals in die tijd mode was. De gebouwen zijn nog in de staat zoals bij de oplevering in 1903. Achter de direkteurswoning is een gedeelte van het afvoersysteem van de "korries" zichtbaar. Merk ook aan de rechterkant de karakteristieke "wring" op, het toegangshek tot een weiland zoals in onze omgeving algemeen gebruikt.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1910)

(7)Aanzicht 1910

(7) Aanzicht omstreeks 1910. De foto is van iets grotere afstand genomen waardoor we een sfeerplaatje hebben gekregen van het laatste stukje van de Vaart. We zien heel mooi het scheepsjagerspad en de klinkerstraat naar Stadskanaal.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1915)

(3)Aanzicht 1915

(3) Aanzicht omstreeks 1915. We zien dat er een konstruktie is gebouwd bij de aardappelontvangst, waarschijnlijk een grijpermechanisme of jacobsladder. Aan de linkerkant van de foto herkennen we een gedeelte van de fabriekshuizen en het kantoorgebouw. Er is een steiger gebouwd, tegenover de grijper, om aardappels vanuit wipkarren te kunnen storten in een praam, om vervolgens met de grijper te worden verwerkt. Dit is voor boeren uit Gasselte, Gasselternijveen en Boerveen, wiens bouwland niet voor schepen of pramen bereikbaar is. Zij zijn op eigen vervoer middels de wipkar aangewezen.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1947)

(6)Aanzicht 1947

(6) Aanzicht omstreeks 1947. We zien dat er een turfschip voor de fabriek ligt. De schipper manouvreert het schip met de schippershaak in de juiste richting. Op deze foto lijkt bij nauwkeurige beschouwing en uitvergroting het dak en gedeeltelijk de twee puntgevels om enige reden geretoucheerd en geeft daarom een vreemde indruk qua lengte. De direkteurswoning is ondertussen aangepleisterd en witgeverfd.

Personeels-uitstapje met diner n.a.v. het 25-jarig bestaan in 1928.
Het gezamenlijke 25-jarige jubileum van het bestaan van de fabriek en het directeursschap van Klaas Blaauw werd gevierd met een uitstapje naar het Paterswoldse- en Zuidlaarder-meer, een bezoekje aan "Stad" en later op de dag een feestelijk diner.

(39)Uitstapje 1928 (39) Even samen op de foto in afwachting van het (heerlijke) diner.
U kunt de personen met de muis aanwijzen waarna een nummer verschijnt. Wie weet welk nummer bij welk der onderstaande namen hoort?

H. Stavast, R. Deuring, J. Bok, Kors, H. Woortman, H. Kamps, H. Deuring, D. Danus, S. Scheve, H. Oost, W. Timmer, R. Bok, Pronk, G. Lutjes, H. Korf, G. Weessies, ten Brink, M. Bokhorst, J. Aalders, W. Kroezenga, Brust, A. Sanders, A. Torenbosch, G. Kroezenga, B. Kruit, L. Meijer, P. Hospers, H. Venema, H. Harders, mevr. Suk, mevr. Schuiling, mevr. Hulshof, mevr. Aalders, mevr. Kroezenga, mevr. Torenbosch, mevr. Scheve, mevr. Kruit, mevr. Bokhorst, H. Luis, B. Schuiling, H. Smid, E. Bos, R. Pekelder, R. Drenth, W. Suk, mevr. Kamps, mevr. Smid, mevr. Venema, mevr. Bos, Emmens, mevr. Emmens, Klaas Blaauw, mevr. Blaauw, mevr. ten Brink, mevr. Woortman, mevr. Harders, mevr. Luis, L. Luis, B. Bokhorst, R. Smid, Panman, K. van Oosten, R. Drenth, G. Kaspers.

Dit is de website van henk en zwaan staal                                     U kunt reageren via mail: henkenzwaanstaal@hetnet.nl
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek Oostermoer
terug naar het begin van deze rubriek

De fabriek werd van het begin af aangedreven door een, later meer stoommachines.
U kunt objecten op de foto's met de muis aanwijzen waarna informatie verschijnt.
Stoommachine   foto nr. om001
Voor stoomliefhebbers:
 Klik hier    voor meer foto's en beschrijvingen van de stoommachines en machinekamer van Oostermoer

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1950)

(5)Aanzicht 1950
(t3)Storten aardappels (5) Aanzicht omstreeks 1950. We zien dat er een nieuwe steiger is gebouwd, deze keer bedoeld voor het overladen vanaf aardappel-vrachtauto's die in opkomst zijn t.o.v. scheepsvervoer. De volgorde is dezelfde als vroeger met de wipkarren. Vanaf de steiger in een praam en daarna met de grijper de fabriek in. De walkant rechts is voorzien van een beton-beschoeiing. Links (t3) zien we de manier waarop het storten van de aardappels gebeurde, let ook op de toch wel kleinere vrachtwagen ten opzichte van tegenwoordig. Er was voorzien in een overstekend schuin aflopen schot, waaronder het gangboord van de praam paste, om er voor te zorgen dat er geen aardappelen in het water verdwenen. Om dezelde reden was er aan de waterzijde van de praam een verhoogd schot aangebracht, om "wegspringende" aardappels tegen te houden.

Tegenwoordig is de aanvoer van aardappels en buffer-opslag van een heel andere grootte-orde.

(8)Weegbrug en monsterneming (9)Leegstorten
(8, 9, 10, 11) Links zien we een vrachtwagen op de weegbrug. Ook wordt hier met een speciale opnemer een monster genomen ter bepaling van het onderwatergewicht. Alle gegevens liggen nu vast en de vrachtwagen kan zijn lading storten in een bunker; we zien dat op de rechter foto. Vanuit deze bunker worden de aardappels middels een lange transportband naar de centrale opslag gebracht. We zien dat op de twee foto's hieronder.
(10)Uitgang bunker (11)Transportband
(12)Uitgang bunker (13)Transportband
(12,13) Hierboven zien we de gigantische tussen-opslag van de aangevoerde aardappels. Vanuit hier worden de aardappels middels water de fabriek binnengepompt.

Hieronder een overzichts-foto, genomen tijdens de bouw van de rondgor.

(25)Bouw rondgor

(25) Op deze foto krijgen we een indruk van de werking van de rondgor. De aanvoer van de aardappels vanaf de stortplateau's is herkenbaar. De ronddraaiende "belaadarm" verzorgd de verdeling over de rondgor. De aardappels worden vanuit het midden de maalderij ingepompt.

Wat gebeurt er daarna eigenlijk met al die aardappels?

 Klik hier    voor achtergrondinformatie en een korte beschrijving van het aardappelmeel-productieproces en bijkomende milieu-problematiek.


Bepalen onderwater-gewicht.
Links de situatie in 1960, rechts en onder de automatische monstername- en zetmeelgehalte-bepaling.

(14)Bepalen onderwatergewicht 1960 (17)Monstername 2005

(14, 17, 15, 16) Van elke partij aangevoerde aardappels wordt het zogenaamde onderwatergewicht vastgesteld. Een steekproef van een aantal kilo's wordt schoongemaakt en in droge toestand gewogen. Daarna wordt van diezelfde steekproef het gewicht vastgesteld als deze in water is ondergedompeld. Het verschil in weegschaaluitslag is een maat voor het zogenaamde "droge stof gehalte" en tevens een maat voor de kwaliteit van de partij. (Bollebozen onder ons zullen ongetwijfeld hierin de wet van Archimedes herkennen.)
Op de linker foto uit 1960 zien we Gerrit Ramaker en zijn zwager Hendrik Nijland bezig met deze handeling. De handelingen werden toentertijd nog helemaal handmatig uitgevoerd. Op de onderste twee foto's zien we de huidige automaat. Er komt geen mensenhand meer aan te pas. Het monsternemen uit de vrachtwagens gebeurt door een robot-achtige grijper; de genomen monsters; een aantal per vrachtwagen; worden automatisch verwerkt middels computers, besturings PLC's en dataverwerking. De operator op de rechter foto heeft nog slechts een controlerende functie.

In Pet's krant lezen we in de twintiger jaren zelfs af en toe een berichtje over de kwaliteit van de aardappels zoals hierboven bepaald:

5 September 1923 - De heer Bentum liet maandag de volgende monsters aardappelen aan het Oostermoer wegen. Ze hadden het navolgende gewicht, Wilson 365 gram, Triumph 399 gram, Monopool 426 gram, Eigenheimer 434 gram.

(15)Bepalen onderwatergewicht 2005 (16)Bepalen onderwatergewicht 2005


De aardappels worden de malerij "ingepompt" en daarna komt het aardappelraspen.

Transport in de malerij; hier wordt ook het loof, zand en stenen; de "tarra" van de aardappels gescheiden.

(18)Malerij (19)Malerij
(20)Malerij (21)Malerij

Daarna worden de aardappels "vermalen"

(141)Raspmachines (140)Raspmachines 2005

(141, 140) Het hart van het produktieproces in de aardappelmeelfabriek is het zogenaamde "vermalen" van de aardappel. Het is min of meer spreekwoordelijk het werkwoord waarmee aangeduid wordt wat er in zo'n fabriek gebeurd. Het is niets meer of minder dan de aardappel in zo klein mogelijke stukjes te raspen. Dit gebeurt in raspmachines middels zogenaamde "zagen", verwisselbare stalen linealen met aangeslepen punten, gemonteerd in de rondte van de raspmachines. De zagen moeten regelmatig worden vervangen voor scherpe exemplaren doordat ze natuurlijk stomp worden door het aardappelaanbod waar ook nog minimale zandresten in voorkomen.
Op bovenstaande foto zien we links Gerrit Ramaker bezig met het vervangen van deze zagen omstreeks 1960. Rechts zien we dezelfde werkzaamheden uitgevoerd door Roelie Weits in 2005.

Winning en raffinage van het aardappelmeel 2005.

(22)Winning aardappelmeel (23)Seperatoren 2005

(22, 23) Verderop in het proces wordt het in water opgeloste zetmeel middels een draaiende vacuum-cylinder gescheiden en daarna gedroogd.

In de zestiger jaren was de situatie iets eenvoudiger. We zijn hier de seperatoren opstelling en daaronder de zeven op de zolder, onder het dak van de toenmalige drogerij.

(42)Seperatoren 1960

(122)Oude meel-opslagloods

(122) Hier wordt het eindprodukt, gedroogd aardappelmeel, gebuild, dit is het zeven en verwijderen van eventuele te grove bestanddelen en vindt het afvullen in jute zakken 100 kilogram plaats. Links is een gedeelte van het zeefmechaniek zichtbaar.

Interieur van de nieuwe meel-opslagloods, gebouwd in de vijfiger jaren, naast de Hellingwijk.

(130)Werkzaamheden meel-opslagloods

(130)  De foto geeft een enigzins overweldigende indruk van de afmetingen van de hal, maar nog meer van het aantal zakken meel en de stapelhoogte. De zakken meel werden middels een takelsysteem met een haak op- dan wel naar beneden getakeld tot gewenste hoogte en plaats. De staalkabels van dit systeem zijn vr de stapel balen zichtbaar. De aanvoer van gevulde zakken geschiedde middels steekkarren vanuit de afvulruimte. De volgende fotoserie geeft een indruk van de werkzaamheden rond het afvullen en transporteren van de gevulde zakken; bedenk dat elke zak 100kg weegt!

Nieuwe meelloods om meel in bulk te storten.

(24)Ronde meel-opslagloods 1970
(41)Kijkje n de ronde meel-silo (24)  In 1967 werd een gigantische meelloods gebouwd op de linker hoek van de Hellingwijk. Deze loods is nog steeds een beeldbepalend element van de fabriek. We zien dat het kanaal nog open is en ook het huisje van waar o.a. Roelof Pekelder en Assenberg, timmerman bij "Oostermoer" woonden is nog aanwezig. Linksachter is het exterieur van de meelloods van de vorige foto zichtbaar.
De aanvoer van aardappels ging in die periode via pijpen, hier zichtbaar boven de weg, vanaf het perceel naast bakker Zwiers. Hier waren weegbrug en monstername gevestigd alsmede stortbunkers van waaruit de aardappels via de pijpen op de foto de fabriek werden binnengepompt.



(41)  Links een kijkje n de ronde meel-silo. We zien we hoe het aardappel-meel door een draaiend afvulsysteem keurig over de oppervlak van de loods wordt verdeeld.

Aanzicht met nieuwgebouwde ronde bulk-opslagloods voor meel 1967.

(40)Ronde meel-opslagloods 1970

(40) In 1967 na het gereedkomen van de nieuwe meelloods. Het bruggetje dat vroeger toegang gaf tot de woningen naast de Hellingwijk is nog aanwezig. De wijk zelf is verdwenen, het water vr de fabriek deels gedempt.

Later verschijnt aan de kant van het Nieuwgraven de fabriek voor de nevenproductenwinning. Langzamerhand domineert deze plant het fabrieksbeeld.

(36)Nevenproductenwinning

(36) Eind zeventiger jaren werd een fabriek bijgebouwd voor de winning van nevenproducten uit wat voormalig rest- en afvalwater-stromen waren. Hierdoor werd mede een belangrijk milieu-probleem opgelost.

 Klik hier    voor achtergrondinformatie en een korte beschrijving van het aardappelmeel-productieproces en bijkomende milieu-problematiek.

(37)Luchtfoto 1980

(37) Op deze overzichtsfoto uit 1980 is duidelijk het aanmerkelijke deel te herkennen wat de nevenproductenwinning inneemt t.o.v. van de aardappelmeelfabriek.

Werkzaamheden in de meel-loods omstreeks 1950.

(x4)Werkzaamheden meelloods

(x4) Even met de "meelkoppen" samen op de foto ergens in de vijftiger jaren. Foto's met zwarte Limburgse mijnwerkers zijn algemeen bekend, hier de witte Drentse tegenhanger.
U kunt de personen met de muis aanwijzen waarna hun naam verschijnt.
Drie personen zijn tot nu onbekend, wie helpt ons? De anderen zijn: Harm Hadders, Berend Danils, Gezinus Tolner, Tekke Drenth en Gerrit Ramaker.


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
terug naar het begin van deze rubriek



(126)Werkzaamheden meelloods (516)Werkzaamheden meelloods

(126, 516) Bij het afwegen. Linker foto, Hendrik Nijland, twee onbekenden en Jantinus Lutjes. Rechterfoto, een onbekende, Harm Hadders en Bastiaans (uit Gieten).

(x8)Werkzaamheden meelloods (x7)Werkzaamheden meelloods

(x8, x7) Bij het afwegen. Linker foto, Harm Hadders, een onbekend persoon en Berend Danils. De namen van de personen op de rechter foto zijn niet bekend. (Wie helpt ons?)

(127)Werkzaamheden meelloods (x6)Werkzaamheden meelloods

(127, x6) Bij het afwegen. Linker foto, Hendrik Nijland en Bastiaans. Op de rechter foto in het midden Berend Danils, de andere twee onbekend.

Tegenwoordig is het drogen en verwerken van het aardappelmeel een high-tech gebeuren, verborgen in technische installaties. Er komen weinig mensen meer aan te pas.

(27)Winning aardappelmeel (26)Winning aardappelmeel

(27, 26) De foto geeft een beeld van de installaties die zorgdragen voor drogen, raffinage en transport van het meel naar de centrale opslagbunker. Toch iets onpersoonlijker dan de foto met de mannen met hun "meelkoppen" uit de jaren vijftig....


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
terug naar het begin van deze rubriek


Meelkrood'n door de sneeuw. (1950)

(123)Meelkrood n

(123) Meelkrood'n, het beladen van een vrachtschip met balen meel. De schepen liggen voor de wal. We herkennen van links naar rechts Marinus Dussel, het jongetje is Diewer Lutjes, daarna Gerrit Ramaker en Hendrik Haaijer die de boekhouding in de hand heeft. Op de achtergrond het winkeltje van Roelof, later Hendrik Martens. Het huisje rechts ernaast werd bewoond door Berend Jonkman, Hendrik Zondag, Hindrik Jan ten Bos en Berend ten Hof. Daarnaast is nog juist een gedeelte van de smederij van Elzo Naber zichtbaar. Over deze smederij lezen we een aardig stukje in Pet's krant van 22 Januari 1920:

22 Januari 1920 - De oorlog die zovele jonge mannen den moed benam iets op te richten of te ondernemen is voorbij en daarmee is zeker de durf teruggekomen. De heer Naber heeft de moed om te Gasselternijveenschemond een smederij enz. op te richten. Een ruime werkplaats met de nieuwste machines, plus een keurig ingerichte moffeloven voor rijwielen en niet te vergeten vakkennis zal deze zaak spoedig bekend maken.

In diezelfde krant van 22 Januari staat een advertentie waarin de vestiging van Smederij Naber wordt aangekondigt en waarin Naber zich "minzaam aanbeveelt" bij het publiek.



dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
terug naar het begin van deze rubriek


Aanzichten van de fabriek door de jaren heen.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1955)

(28)Aanzicht 1955

(28) Sfeerplaatje omstreeks 1955. We zien dat er naast de brug twee garages zijn gebouwd; n voor de auto van de directeur en eentje voor de brandweerauto van de bedrijfsbrandweer van Oostermoer.


De "febrieks-oele", de stoomfluit, van Oostermoer.
Wat voor andere dorpen de kerkklok was, was voor de Gasselternijveenschemond de "oele" van Oostermoer.

Deze stoomfluit, bedoeld voor de werkers in de fabriek, om de werktijden en pauzes aan te geven deed dezelfde dienst voor de landarbeiders en boeren die op het veld werkten, maar ook voor anderen. Het geluid droeg zeker tot aan het Stadskanaal. Kwam je als kind te laat thuis dan kon je als exuus aanvoeren: "'k heb d' oele naait heurd". Kortom een dorpsklok waar iedereen gebruik van maakte.
Er is een aardige anecdote in omloop waar de "oele" een rol speelt.
De oudsten onder ons weten nog hoe vroeger een begrafenis verliep. Op de dag van de begrafenis werd de kist met de overledene geplaatst in de lijkkoets van de begrafenisvereniging. De koets was zwart, voorzien van glimmende guirlandes, zwarte pluimen en gordijntjes met zwarte kwastjes aan de zijkant die het zicht op de kist voorkwamen. Vr de koets het paard, omhangen met een zwart kleed, zelfs over de kop, waarbij ter plekke van de oren zwarte pluimen omhoog staken.
Jakob Danils, in de volksmond Jop, was koetsier bij de begrafenisvereniging. Hij deed dit werk met veel overgave, statig zittend op de bok, gekleed in stemmig zwart met hoge hoed, zweep rechtstandig omhoog, statig meewiegend met het "kont-ritme" van het paard.
De stoet zette zich dan in beweging om lopend naar het kerkhof in Gasselternijveen te gaan. Als eersten achter de koets met de dierbare overledene, de meest naaste familie, gevolgd door buren, vrienden en bekenden; allen gekleed in stemmig zwart of donkere kleren om de rouw aan te geven. Ik heb als klein kind enige keren zo'n begrafenisstoet voorbij ons huis, vraan in de Mond, zien komen, terwijl ik vol onbegrepen gevoelens achter en dr de heg dit beeld in mij opnam.
De anecdote nu verhaalt als volgt: De begrafenisstoet komt in buurt van de Oostermoer aan, juist op een moment dat er geschaft gaat worden. De machinist, zich van geen kwaad bewust, houdt de klok in de machinekamer in de gaten en trekt zoals gewoonlijk accuraat en op het juiste moment aan de stoomfluit. Het harde geluid veroorzaakt een schrik-reaktie bij het anders zo rustige paard. Jop kan het dier niet meer in bedwang houden. De statige gang veranderd in een gestrekte draf en pas in de buurt van het kerkhof, enige honderden meters verder krijgt hij weer kontrole over het dier.
De hevig geschrokken begrafenisgangers, hervinden uiteindelijk hun voorheen statige tempo en bereiken, zonder overledene, na enige tijd het kerkhof waar Jop, nog steeds van zijn stuk, met de koets op hen wacht. De eigenlijke begrafenis heeft daarna normaal en met gepaste eerbied plaatsgevonden.
Na dit voorval heeft het bestuur van de begrafenisvereniging in overleg met Oostermoer vastgelegd dat indien de machinist de "oele" bedient, hij zich er eerst van dient te vergewissen dat er geen begrafenisstoet in aantocht is.

(Jakob Danils was in zijn jonge jaren werkzaam bij Oostermoer, hij staat op de oudste personeels-foto red.)


Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1960)

(29)Aanzicht 1960

(29)  Sfeerplaatje omstreeks 1960. We zien dat de directeurswoning plaats heeft gemaakt voor een moderne bungalow-achtige woning. De garages zijn verdwenen.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1967)

(30)Aanzicht 1967

(43)  Deze foto is in 1967 gemaakt. Het is een van de weinige opnamen waar de grijperinstallatie duidelijk is te herkennen. Duidelijk is ook de betonnen kadewand te zien die redelijk beschadigd is door wipkarren en vrachtwagens die hier hun lading overstortten in een praam. Rechts zien we de fabriekshuizen met op de hoek het kantoorgebouw met vergaderruimte.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1970)

(30)Aanzicht 1970

(30)  Deze foto is uit een iets latere periode, iets meer vanaf de voorkant genomen. Het kanaal is ondertussen gedempt.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (1975)

(31)Aanzicht 1975

(31) Later is er een voetgangerstunnel aangelegd om de aanvoer van aardappels minder te hinderen.

Aanzichten van de fabriek door de jaren heen. (2005)

(32)Aanzicht 2005

(31) Huidig beeld bij de voetgangerstunnel en vrachtwagen-ingang van Oostermoer.

Vast personeel op de groepsfoto in de sneeuw 1948/1949.

(118)Vast personeel 1948/1949

(118) Op de foto staat het vaste personeel uit 1948/1949, bezig met winterwerkzaamheden, maar nu even met elkaar op de foto:
U kunt de personen met de muis aanwijzen waarna hun naam verschijnt.
Wessel Kroezenga, Jo Koops, Jan Bok, Rieks Jansen, Albert Koops, Evert Bos, Tinus Lutjes, Gerrit Weessies, Jacobus Bok, Gerrit Ramaker, een kleine Diewer Lutjes, woont naast de fabriek en mag ook op de foto, Harm Stavast, Hendrik Haaijer, Marinus Dussel, Rudolf Jansen, Roelf Oosting.


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
terug naar het begin van deze rubriek


Hier een hele brde groepsfoto van een reis van de personeelsvereniging van aardappelmeelfabriek "Oostermoer"
U kunt de schuifbalk onderaan op het scherm gebruiken om de foto te verschuiven >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
  U kunt de personen met de muis aanwijzen waarna hun naam verschijnt.

(131breed)Personeelsvereniging op reis


Hier een groepsfoto van een reis van de personeelsvereniging van aardappelmeelfabriek "Oostermoer" naar het Hermanns-denkmal.

  U kunt de personen met de muis aanwijzen waarna hun naam verschijnt.

(33)Personeelsvereniging op reis (35)Personeelsvereniging op reis

(34)Reisvereniging Oostermoer

  U kunt de personen met de muis aanwijzen waarna hun naam verschijnt.

(34) Van deze foto zijn niet alle namen bekend, wie helpt?

Luchtfoto eind zeventiger jaren.

(133)Vogelvluchtopname 1978


Hier worden de wolken gemaakt....

Boven op de vijf-en-veertig meter hoge eiwit-loods heb je een magnifiek uitzicht over de omgeving. Willem Kamps kijkt uit over de Mond. De AVeBe-plant "Oostermoer" is al meer dan 100 jaar zeer beeldbepalend voor onze Gasselternijveenschemond.

De "oele"; de stoomfluit uit de vroegere jaren, die iedereen herinnerde aan de tijd van de dag, morgenschaft, middag, middagschaft enz., klinkt niet meer. Toch zijn de tegenwoordige stoomwolken een teken aan de lucht, dat er leven en bedrijvigheid is in onze "Oostermoer".

(38)Boven op de eiwitloods

dit is de website van henk en zwaan staal
U keek naar foto's en informatie over de aardappelmeelfabriek "Oostermoer" (en omgeving)

terug naar het begin van deze rubriek



Jantinus Aalders K. Bokhorst ? Spier Roelof Pekelder ? Dost B. Schuiling H. Bok H.Tonkens H. Waldijk Lubbartus Groefsema Onbekend nr. 11 Wie weet zijn naam? Willem Koops Onbekend nr. 12 Wie weet zijn naam? Jacob (Jop) Daniëls, later koetsier op de lijkkoets van de begrafenisvereniging R. Thieuwes H. Hadders J. Roossien ? Pronk J. Eefting J. Overberg H. Kruize Geert Remmelts (uit Drouwen, de vader van Hindrik Remmelts, chauffeur bij de melkfabriek)) onbekend nr. 23 Wie weet zijn naam? Jacob (Jop) Daniëls (Later koetsier op de lijkwagen van de begrafenisvereniging Geert Remmelts uit Drouwen. (de vader van Hindrik Remmelts, chauffeur van de melkfabriek) Lubbartus Groefsema