dit is de website van henk en zwaan staal
Deze pagina over het Tweede Dwarsdiep is in bewerking en wordt nog uitgebreid.

Op het Tweede Dwarsdiep is al vroeg veel bebouwing aanwezig. Opmerkelijk is dat relatief veel bewoners van het Tweede Dwarsdiep in de loop der jaren van zich deden spreken op allerhande gebied. Jan Kruit, hij was steeds vraan op maatschappelijk gebied bij de ontwikkeling van deze streken. Zijn zoon Jan Hessel Kruit volgde in zijn voetsporen en was tevens op schaakgebied een nationale bekendheid.
Op politiek terrein kennen we Eiske ten Bos-Harkema en haar man Jan. Op sportgebied waren Pieter Rosing en Pieter Moesker regionaal bekend. In het artiestenvak is de naam Jan Kok bekend, samen met echtgenote Kornelia vormen ze het straatzangersduo "Ome Jan en tante K", later groeien ze naar landelijke bekendheid samen met zoon Joop Kok en echtgenote als "de familie Kok". Klaas Kok tenslotte, een broer van Jan, de artiest, heeft ook zijn eigen indrukwekkend (oorlogs-) verhaal.

Allen woonachtig geweest "op 't Dwaasdaaip". Lees hier hun verhaal.


Het Tweede Dwarsdiep vanuit de lucht ongeveer 1975.

(3)Luchtfoto Tweede Dwarsdiep 1960

(3)  Luchtfoto van het Tweede Dwarsdiep, genomen ongeveer 1960. Op de achtergrond de van Veelenweg, de J.H.Kruitstraat en de Gasselternijveenschemond. Het bos naast de van Veelenweg op plaats nummer 2 is al aangeplant. Tussen het Dorpshuis en de woning van Dr Meijer is nog niet gebouwd. Het Dorpshuis zelf is ook nog niet aan de achterkant uitgebreid met een tweede zaal(tje).
Achter de boerderij van Kruit staat n kippenschuur.


Bij de boerderij van Hooiveld.

(718)Boerderij Hooiveld

(718)  Hier de boerderij die Harm Hooiveld omstreeks de eeuwwisseling op het Tweede Dwarsdiep liet bouwen. Op het kaartfargment uit 1889 hieronder zien we de boerderij nog niet aangegeven. De boerderij stond tegenover de J.H.Kruitstraat en werd gebouwd door timmerman Roelf te Velde uit Gasselternijveen. We zien rechts een gedeelte van de brug, n van de twee die over het Dwarsdiep lagen. Links zien we achter de boerderij een stukje van de kapschuur. Harm Hooiveld was getrouwd met Grietje de Graaf en afkomstig uit Annerveen. Ze hadden een groot gezin, zeven kinderen, waarvan het jongste kind Jan nog in Annerveen werd geboren, op 9 november 1898. Op de oudste schoolfoto (zie hoofdstuk Schoolfoto's 1900 red.) van onze school zullen ongetwijfeld ook kinderen van Grietje en Harm staan afgebeeld; we weten het jammer genoeg niet meer.

  Klik hier    voor een gedeeltelijke genealogie van de familie Hooiveld.

(657)Echtpaar Hooiveld de Graaf

(657)  We zien hier een statige foto van het echtpaar Harm Hooiveld en Grietje de Graaf. De foto zal gemaakt zijn in de tijd dat ze al op het Tweede Dwarsdiep woonden. Een aantal van hun nazaten bewoonden de boerderij op het Tweede Dwarsdiep. Later liet Harm een renteniershuis bouwen in de Gasselternijveenschemond, naast het logement van Meertens, later caf Ruiter op de hoek van het Tweede Dwarsdiep. Het huis staat er nog; nu woont daar het gezin van Roelof Vos

(495)Huis Hooiveld (676)Isabella Hooiveld

(495, 676)  Hierboven het renteniershuis van Harm en Grietje Hooiveld. Hun dochter Isabella, die licht gehandicapt was met lopen, ze werd in de buurt Bella genoemd, woonde bij haar ouders in. Ook dochter Jantje staat op dit adres samen met Isabella ingeschreven. Ze was werkzaam als naaister en had rechtsvr in de woning een naaiatelier. We zien haar hier (in gebloemde blouse) samen met een aantal vriendinnen, een naaikransje?
Zoon Kornelis bewoonde daarna de boerderij; een andere zoon, Hinderikus ging achter op het Tweede Dwarsdiep wonen, schuin tegenover Klaas Kok.


Bij de boerderij van Jan Kruit.

(149)Boerderij Jan Kruit

(149)  Hier de boerderij die Jan Kruit in 1870 liet bouwen. Typisch is het bruggetje aan de zijkant van de boerderij, over de wijk. Op onderstaand kaartfragment is een en ander te herkennen.


Kaartfragmenten Tweede Dwarsdiep 1889.

(x1)Kaartfragment vooraan Tweede Dwarsdiep  (x2)Kaartfragment vooraan Tweede Dwarsdiep

Twee kaartfragmenten van een kaart uit 1889 waarop de bebouwing langs het Tweede Dwarsdiep goed zichtbaar is.

(Het kaarfragment is in tween geknipt; het rechter deel past bovenop de linker. red.)

Ter orientatie, op het linker kaartdeel zien we onderaan de weg en het water van de Gasselternijveenschemond met de bebouwing ronde het eerste stenen schoolgebouw (bij 1474). Nummer 2134 vermeld "Schoolerf" eigendom gemeente Gasselte.
We zien naast 1549 de boerderij van Hiske Freerks Leefers. Deze boerderij is voor de aanleg van het spoor in 1905 afgebroken. Op deze plek werd de spoorbrug gebouwd. Het kleine huisje ernaast (2132) van Geert Brands werd om dezelfde reden afgebroken.

Op het rechterkaartdeel bij 2997 de boerderij van Egbert Rosing te Eexterveen, nu alhier. De boerderij ernaast waar Koert Rijkens woonde is in eigendom van Hendrik Engels Leffers. Bij 3144 de boerderij van Jan Kruit. De boerderij ernaast bij 2765 is van Lukas Wolters.

De groen aangegeven sloot is de geprojecteerde afwateringssloot voor de melkfabriek. Zoals we zien loopt deze achterlangs de school. Ouderen onder ons herinneren zich ongetwijfel deze sloot, met zwart drab, waar meermalen de bal uitgevist moest worden. Heel af en toe moest een onfortuinlijke leerling stinkend weer uit de sloot kruipen .....


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's uit onze verzameling over het Tweede Dwarsdiep.
terug naar het begin van deze rubriek


Bij de boerderij van Rosing.

(656) Echtpaar Rosing






We zien het echtpaar Egbert Rosing en Annigje Veenhof. Zij waren de eersten die in de boerderij van de Rosings op het Tweede Dwarsdiep woonden.

Deze paragraaf is in bewerking red.














Panorama Tweede Dwarsdiep vanaf het spoor, omstreeks 1970.

Een panorama-foto vanaf het spoor, doorzicht door de bloeiende kattestaarten, eigenlijk heten ze "wilgenroosjes", die velen van ons zich uit onze jeugd zullen herinneren als bouwmateriaal voor de hutten op het spoor. Jan Mulder, de jongere broer van Reina Mulder, maakte deze fraaie opname.

(343) Tweede Dwarsdiep panorama

(343)   Rechts zien we de boerderij van Pieter Rosing, nu woont daar Bert Kruit. Uiterst rechts op de foto nog juist zichtbaar een stukje van het huis van Jan van der Veen. In dit huisje woonden na elkaar de arbeidersgezinnen van Pieter Kroon, Auke Hulshof, Klaas ten Cate, Henderikus, Jakob, Hendrik en Harm Jan van der Veen. Naast de boerderij van Pieter Rosing de boerderij waar Johan Geert Bosker, later Koert Rijkens woonde, daarna het gezin van Harm Wigchers en Jochien de Beere. De boerderij is nu afgebroken.
Links de boerderij van Jan, Jan Hessel, Willie en nu weer Jan Hessel Kruit. Daarachter de boerderij van Braam, daarna Kruit.


Jan Kruit Hzn. (1848-1924), hij was steeds vraan op maatschappelijk gebied bij de ontwikkeling van deze streken.

(162) Jan Kruit















(162)   Bij het zoeken in archiefstukken, krantenartikelen, akten en dergelijke over ons gebied is het onmogelijk de naam van Jan Kruit te ontwijken. Een opsomming van zijn aktiviteiten is gedoemd niet kompleet te zijn. Zijn naam staat onder talrijke oprichtingsaktes van ondernemingen in ons gebied, strocartonfabriek "Ons Belang", aardappelmeelfabrieken "Oostermoer", "Twee Provincien" te Stadskanaal, "Hollandia te Nieuw Buinen, melkfabriek "de Eerste Veenkoloniale".
Hij is oprichter of bekleedt bestuursfunkties in de Boeren-onderlinge verzekeringsmaatschappij, de Bond van Boeren-aardappelmeelfabrieken, de voorloper van de AVeBe, de Veenkoloniale Boeren Bond VBB.
Ook in de krantenwereld zien we de naam Jan Kruit terug. Via "Vakblad voor den Veenkolonialen Lanbouwer", "Landbouwkrant" wordt mede door Jan Kruit de N.V. "de Noord-Ooster" opgericht. Hij is vanaf 1917 tot zijn dood in 1923 voorzitter van deze N.V. Verslagen van vergaderingen van uiteenlopende aard vermelden zeer frequent de naam van Jan Kruit. Hij wordt in verscheidene overeenkomsten genoemd als borg.
We zien hem hier op middelbare leeftijd en hij vertoont nog sterk de blik zoals hij wordt beschreven in een aantal in-memoriams na zijn dood gepubliceerd. In een verslag bij het 25-jarig bestaan van de "Noord-Ooster" lezen we:

Het jaar 1923 bracht wederom droefnis en rouw door het overlijden van den heer JAN KRUIT, voorzitter van de Vennootschap sedert 1917, en drvoor president-commissaris. De heer Kruit, een der krachtigste figuren in den strijd voor de ontvoogding van den landbouw, een man van taaie wils- en doorzettingskracht, van helder inzicht en juist oordeel, heeft veel, zeer veel voor de Vennootschap en haar bedrijf gedaan.
Hij was een werker, die voor geen moeilijkheid uit den weg ging,
een s t r i j d e r en een s t r e v e r , zoals de Veenkolonin er slechts weinigen hebben opgeleverd. Meerdere groote en grootsche ondernemingen staan daar, als zwijgende getuigen van zijn organiserend talent, van zijn noeste werkzaamheid en onverwoestbare wilskracht. Zijn nagedachtenis zal bij ons en bij den Veenkolonialen landbouw in dankbare herinnering blijven. Deze krachtige figuur heeft inderdaad niet tevergeefs geleefd.

We zien de vader van Jan Kruit, Hendrik Jans Kruit, in het hoofdstuk over de Gasselterboerveenschemond. Hij was aktief in de totstandkoming van de eerste Baptistengemeente in Gasselternijveen en later in Stadskanaal.

  Klik hier    voor een gedeeltelijke genealogie van de familie Kruit.


Gezicht op het Tweede Dwarsdiep begin 1930.


(5)   Oorspronkelijk was het Tweede Dwarsdiep een onverharde weg. We zien hier de situatie begin dertiger jaren. De huizen van Pieter Kroon en Jan Schreuder, gebouwd in het kader van de Landarbeiderswet, waarbij het voor arbeiders middels een voordelige lening mogelijk werd een eigen huis te bouwen, staan er nog niet. Ze werden gebouwd n 1935. In het eerste huis woonde de familie Jan Rozema, hij was voorwerker bij de gemeente. In het huisje daarachter woonden de families Jakob Staats, Harm Mik en daarna Jan Luppes. Hij werkte ook bij de gemeente. Een beetje mistig op de achtergrond de boerderij waar Koert Rijkens woonde. De brug rechts gaat naar de boerderijen van Braam en Kruit. Het is trouwens naast de spoorbrug, de enige brug over het water van de Tweede Dwarsdiep.


Bij de boerderij van Jan Hessel Kruit.
Jan Hessel Kruit woonde met zijn gezin in dezelfde boerderij als zijn vader Jan Kruit.

(335)Bij de boerderij van Jan Hessel Kruit

(335)   We zien hierboven een foto van de boerderij in de tijd dat Jan Hessel Kruit "de kinderen klein had". Ze staan met z'n (150)Jan Hessel Kruit allen in de mooie bloementuin die toentertijd vr de boerderij aanwezig was. Als ze er allemaal staan dan zouden we Jan, Betsie, Pieter, Henk, Kees en Willie moeten herkennen. Het meisje met het kleine kind in het midden is een hongaars kindermeisje. De groep rechts is tot nu onbekend.





Hiernaast (150)   zien we Jan Hessel Kruit in een voor hem karakteristieke pose, achter het schaakbord. In 1923 wordt hij Noordelijk schaakkampioen. In hetzelfde jaar wordt hij in Scheveningen kampioen van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond en wint daarmee tevens een door Prins Hendrik uitgeloofde gouden medaille. Bij het Staunton toernooi in 1946 te Groningen namen aan de vijfkamp naast Jan Hessel Kruit uit Stadskanaal o.a. Landau, Scholtens en Roose, beroemde namen in die tijd deel.
De schaakclub uit Stadskanaal draagt als eerbetoon aan zijn vermaard lid zijn naam: Schaakclub Jan Hessel Kruit. Het in 1952 gebouwde nieuwbouwplan, vraan op het Tweede Dwarsdiep draagt ook zijn naam, de J.H.Kruitstraat.




Wintersfeer Tweede Dwarsdiep vijftiger jaren.

(534)Wintersfeer Tweede Dwarsdiep

(534)   We zien een sfeerplaatje van het Tweede Dwarsdiep in de winter. De foto is omstreeks 1950 genomen. We zien het bruggetje, althans de leuning ervan naar het huis van Jan Rozema. Alle woningen aan die kant van de "weg" waren via een bruggetje bereikbaar om de brede afvoersloot, komend vanaf de melkfabriek, te overbruggen.


Eiske ten Bos Harkema, wethoud(ST)er van de gemeente Gasselte.
Een andere bewoner van het Tweede Dwarsdiep die regionale bekendheid heeft verworven is Eiske ten Bos-Harkema.

(462)Gezin ten Bos Zij wordt een van de eerste vrouwelijke (SDAP)wethouders van Nederland. Op 4 October 1921 wordt zij voor de eerste keer geinstalleerd als raadslid van de gemeente Gasselte. Het Nieuwsblad voor Gasselternijveen en Omstreken doet verslag van dit feit en kort daarvoor van het feit dat Eiske in de gemeenteraad komt:

1921
Gasselte 28 Juni
-De heer H.Brink, lid van den raad dezer gemeente, onlangs benoemd tot Correspondent der arbeidsbemiddeling, zal in den raad worden opgevolgd door juffrouw ten Bosch, zoodat spoedig in deze gemeente een vrouwelijk raadslid de belangen der S.D.A.P. mede zal behartigen.
Gasselternijveen 28 Juni - Nu de heer H.Brink een onvereenigbare betrekking met het raadslidmaatschap heeft aangenomen, heeft hij bedankt als lid van den Raad. Het hoofdstembureau zal ter verkiezing van een opvolger vergaderen op Vrijdagmiddag 3 uur. Allereerst zal aangewezen worden Mej. Ten Bos-Harkema, welke zoo ze de benoeming aanneemt, het eerste vrouwelijke raadslid in onze gemeente zal worden. Bedankt ze echter dan is de heer Ten Bos gekozen. De opvolgers van Mej. ten Bos, de heeren M.Stenhuis en H.Pit zijn uit onze gemeente vertrokken. We verwachten dat man en vrouw het in der minne schikken.

  Klik hier    voor een gedeeltelijke genealogie van de familie Harkema.

We zien het gezin van Jan ten Bos en Eiske Harkema (462) hier met hun kinderen naast hun huisje aan het einde van het Tweede Dwarsdiep. Het huisje staat er nog. Nadien woonden daar nog de gezinnen van Jakob van der Veen, Westra, Johannes Weelink en Jan Vos.
Jan ten Bos was evenals Eiske aktief in de politiek. We zien hem ook terug in de oudercommissie van de school op het Tweede Dwarsdiep. Eiske heeft vanaf 1923, wanneer ze (met enig geluk) tot wethouder wordt benoemd, deze funktie tot 1931, het is dan crisistijd, met veel verve vervuld. Ze was ook zeer aktief in de socialistische vrouwenbeweging. We zien haar op meerdere foto's, samen met andere arbeidersvrouwen uit de Gasselternijveenschemond. Linksonder zien we een fotootje gemaakt tijdens een scholingscursus op het Troelstra-oord, een vacantie- en studie centrum voor arbeiders, gebouwd door de NVV bij Beekbergen op de Veluwe. We zien het groepje vrouwen uit de Gasselternijveenschemond, zij maken deel uit van een veel grotere groep, waarschijnlijk uit heel Nederland. We weten de namen van Geertruida Staal-Schothorst, staand naast Eiske ten Bos-Harkema helemaal rechts. Hun echtgenoten Ede Staal en Jan ten Bos waren collega's op "Ons Belang". Zittend, met donkere jurk is Annechiena Rosing-Gerringa getrouwd met Egbert Rosing, werkzaam bij de dorsmachine (wonend in het kleine arbeidershuisje naast het diaconiehuis). De namen van de andere vrouwen hebben we tot nu toe nog niet kunnen achterhalen.

(Een foto van de hle groep en een kleine beschrijving van de loopbaan van mevrouw Eiske ten Bos Harkema vindt U in het boek "Met enige schroom" van Jan de Roos 1 mei 2000 ISBN: 90-72575-66-0, van dezelfde schrijver verscheen in 2002 ook "Besturen als kunst", waarin eveneens aandacht aan Eiske ten Bos wordt gegeven. red.)

De Partij van de Arbeid eerde de eerste vrouwelijke socialistische wethouder, uit de Gasselternijveenschemond, door een van de conferentie-zalen in het Centrum voor Lokaal Bestuur te Arnhem Eiske ten Bos-Harkema-zaal te noemen.

(671)Groep ten Bos Harkema  (9)Achteraan Tweede Dwarsdiep

(671, 9)  Links de foto met Geertruida Staal-Schothorst, Eiske ten Bos-Harkema en Annechiena Rosing-Gerringa uit de Gasselternijveenschemond. Op de foto rechts is het huis van Jan ten Bos en Eiske Harkema aan het einde van het Tweede Dwarsdiep te herkennen. Het is het huisje links, het derde van achteren. In het huisje rechts woonde een andere inwoner van de Gasselternijveenschemond die van zich liet spreken, n.l. Klaas Kok.


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en historische informatie uit onze verzameling over het Tweede Dwarsdiep.
terug naar het begin van deze rubriek


De artiesten-familie Jan (artiestennaam Jean) Kok, achter op het Dwarsdiep.

(x1)Advertentie humorist Jan Kok (x1)   In het artiestenvak is de naam Jan Kok bekend, later samen met echtgenote Kornelia of Corry vormen ze het (straat)zangersduo "Ome Jan en tante K". Lokaal genieten ze ook op kermissen, feestavonden bekendheid. In 1923 verhuist het echtpaar naar Amsterdam, maar blijven zeer geregeld optreden in het Noorden.
We zien hiernaast een advertentie uit het Nieuwsblad voor Gasselternijveen en Omstreken uit 1921 waarin Jan zich aanprijst als humorist.
De zoon van Jan, Berend Kok, artiestennaam Joop Kok is een bekend accordeonist, die vaak samen optreedt met Roelof van Dam , eveneens een accordeonist uit de Gasselternijveenschemond die later regionale bekendheid genoot. Joop Kok is de ontdekker van de toenmalige artiest Bobby Klein (echte naam Lude Moes).
De familie Kok, Jean, z'n vrouw, zoon Joop en diens vrouw treden later geregeld als groep op onder de naam "familie Kok".
(x3)Artiesten familie Kok (x3)   Regelmatig komen we in verslagen of krantenartikelen de naam van de artiestenfamilie Kok tegen. Bijvoorbeeld in het verslag van een feestelijke ouderavond van de school op het Tweede Dwarsdiep 20 maart 1943, gehouden in 't caf van Piet Zuiderveld:

.....werd na de pauze het woord en de daad aan de familie Kok gegeven, die het verdere van dezen avond door vroolijke muziek en aardige toneelstukjes op prettige wijze vulde.

Na de oorlog wordt de familie met name bekend door hun optreden en het organiseren in/van de zogenaamde TikTak-shows, waarbij meerdere landelijk bekende artiesten in de showprogramma's optreden. In deze tijd wordt ook Bobby Klein ontdekt, artiestennaam van Lude Moes, afkomstig uit Emmen.

(met name de periode van de Tik-Takshows wordt uitgebreid beschreven in het boek van Luc Wagt, "de Tiktakshows onvergetelijk!" verschenen bij uitgeverij Servo in 2000, ISBN 90 5786 39 60 red.)


Klaas Kok, broer van artiest Jan, heeft ook zijn eigen verhaal.

Klaas Kok woonde in het laatste huisje, achter op het Tweede Dwarsdiep, hij was getrouwd met Hillechien Kuipers, "Ginie Kupers" in de volksmond. Klaas had nooit vast werk, maar leefde van verkoop en losse handel. Hij was een vervent jager en daarbij ook nog huisslager. Volgens overlevering schoot hij veulens, die geslacht moesten worden , met z'n jachtgeweer dood.
Er zijn allerlei verhalen over Klaas. Eens koopt hij in een vrolijke bui, het gebeurde in 't caf van Freerk Ruiter , op de hoek van het Tweede Dwarsdiep, een toom biggen. Lopend, met de biggen in zijn voetspoor gaat het richting huis. Bij huis aangekomen vraagt hij aan z'n overbuurman Jan Hooiveld of die wellicht "zwienevreet'n" beschikbaar heeft voor zijn overhaaste aankoop. Samen kappen ze ('t was winter) een aardappeldobbe open om zwienepot te koken, aardappels met melk.
Een andere keer is er een probleem met de afwatering van het fabriekswater van de melkfabriek, door de sloot bijlangs het Tweede Dwarsdiep. Bij het spoor is een duiker verzakt waardoor het water zich aan n kant opstuwt. Klaas Kok weet raad. Er wordt een damwand aan n kant gemaakt, waarna Klaas zich, gekleed in een "ketelpak"*, n de verzakte duiker waagt en met een troffel het zand langzaam wegschept totdat er weer een kleine opening ontstaat. Als Klaas weer op de wal staat wordt de damwand verwijderd. Het opgestuwde water aan de ene kant stroomt nu met kracht door de kleine opening, het resterende zand meenemend. Klaas eist nu de afgesproken beloning op, een "striepsiekoorden" broek. Na protesten van de opdrachtgevers; "het zand ligt nu in het achterliggende slootpand" krijgt Klaas toch zijn afgesproken koords-broek. "de opdracht was alln om de duiker vrij te maken" aldus Klaas Kok.

(een ketelpak is een beschermend pak, gebruikt bij vieze werkzaamheden, o.a. in de melkfabriek bij het wegbikken van ketelsteen. red.)

Een meer serieus verhaal heeft betrekking op hetgeen Klaas Kok als verzetsman in de oorlog meemaakte.

Jent Hadderingh, toentertijd onderwijzer op onze school, interviewde in 1985 o.a. ook Klaas Kok, en Kier Kamping in het kader van zijn onderzoek naar de gebeurtenissen tijdens de bezetting van de gemeente Gasselte. Hij publiceerde e.e.a in een boekwerkje genaamd "Gemeente Gasselte bezet 1940-1945" uitgegeven bij het 40-jarig bevrijdingsjubileum door BAMA-toneelfonds. Hierin lezen we naast beschrijvingen van elders in de gemeente Gasselte ook het toch wel indrukwekkende oorlogs-verhaal van Klaas Kok.

  Klik hier    voor de letterlijke tekst met betrekking tot Klaas Kok uit het boek van Jent Hadderingh.


  Klik hier    voor een gedeeltelijke genealogie van de familie Kok achter op het Tweede Dwarsdiep.


dit is de website van henk en zwaan staal
U kijkt naar foto's en historische informatie uit onze verzameling over het Tweede Dwarsdiep.
terug naar het begin van deze rubriek


Het Tweede Dwarsdiep is gedempt.

(8) Situatie na de demping

(8)We zien de situatie op het Tweede Dwarsdiep na de demping. Aan de horizon is nog de boerderij van Braam te herkennen die recht tegenover het schoolpadje stond.


dit is de website van henk en zwaan staal
U keek naar foto's en historische informatie uit onze verzameling over het Tweede Dwarsdiep.
Deze pagina wordt op dit moment bewerkt en uitgebreid.

terug naar het begin van deze rubriek